به خانواده دادگر بپیوندید


Email/ایمیل
Name/نام

وقتی یابنده تو هستی…

فرض کنید در یک روز شلوغ در مرکز شهر درحال قدم زدن هستید که چیزی بر روی زمین توجه شما را به خود جلب می‌کند. با کنجکاوی خم...

235
235
Share

فرض کنید در یک روز شلوغ در مرکز شهر درحال قدم زدن هستید که چیزی بر روی زمین توجه شما را به خود جلب می‌کند. با کنجکاوی خم شده و آن را بر می‌دارید و متوجه می‌شوید که یک کیسه حاوی دستبند طلا است. هیچ نشانه‌ای از نام یا هویت مالک دستبند بر روی آن نیست. این شیء با ارزش به چه کسی تعلق دارد؟

آیا ضرب‌المثل «یابنده، مالک چیزی است که می‌یابد» که به عنوان قانون طلایی در بین دانش‌آموزان مدرسه به کار می‌رود، در این‌جا هم کاربرد دارد و یا مقررات خاصی در زمینه مالکیت اموال پیدا شده، در حقوق موجود است؟

فارغ از ملاحظات اخلاقی، اصل حقوقی درخصوص اشیاء گم شده که در مورد این مثال فرضی حاکم باشد، همان است که قرن‌ها حقوق‌دانان بر روی آن بحث داشته‌اند. در ادامه، به بررسی برخی از پیچیدگی‌های این اصل در خصوص اموال شخصی می‌پردازیم.
اصول حقوقی در خصوص اموال گم شده، ریشه در قوانین باستانی رم دارد. در حقیقت مفهوم «یابنده، مالک است» پیشنهاد قاضی و حقوقدان قرن دوم، گاییوس بود که بیان می‌کرد اموال بلا صاَب باید به مالکیت شخصی درآیدکه برای نخستین بار، آن را پیدا کرده است. ژوستینین امپراتور رم بعدها پیشنهاد کرد اموالی که ازطرف مالک، به دور انداخته شده یا ترک می‌شوند نیز به عنوان اموال بلاصاحب شناخته شده و هر شخص دیگری که آن را بیابد و تصاحب کند، مالک آن خواهد شد.
با این حال هر آن چه که به ظاهر توسط مالک آن ترک شده در این دسته‌بندی جای نمی‌گیرد، به عنوان مثال، اموالی که از خودروی در حال حرکت بیرون افتاده و یا از کشتی به دریای توفانی پرتاب شده باشند. در این شرایط مالک همچنان دارای حق مالکیت بر مال بوده و برداشتن این مال به عنوان دزدی تلقی خواهد شد. به این ترتیب، حقوق رم بین انواع تصاحب و تملک اموال، تفاوت قایل شد و این موضوع ریشه سنت حقوقی جدیدی در غرب محسوب می‌شود.

توسعه حق در حقوق عرفی انگلستان
نخستین پرونده درخصوص اجرای حق «یابنده، مالک چیزی است که می‌یابد» به سال 1722 بر می‌گردد که در آن یک پرونده در دادگاه سلطنتی انگلستان مورد رسیدگی قرار گرفت. شاکی یک جوان شومینه پاک کن بود که در جریان کار، انگشتر جواهری پیدا کرده و آن را برای ارزش گذاری به طلافروش (متهم) ارایه نمود و شاگرد طلافروش، جواهرات را از آن جدا کرد و برای خرید باقیمانده انگشتر یک و نیم پنس پیشنهاد داد. حکم قاضی در این پرونده، مبنای شکل گیری قانون عرفی است که بیان می‌نماید یابنده مالک چیزی است که پیدا می‌کند. قاضی حکم داد که «یابنده جواهر، گرچه با پیدا کردن آن، کلیه حقوق یک مالک را نخواهد داشت، ولی در برابر سایر افراد (به جز مالک) می‌تواند خود را مالک جواهر معرفی کند.» این حکم بنیانگذار این مفهوم شد که یابنده مال، در برابر همه، جز مالک حقیقی، می‌تواند به حق مالکیت خود استناد کند. این امر تفسیرهای طولانی را در حقوق اموال گم شده در پی داشت. به عنوان مثال، در شکایتی که سال 1851 مطرح شد، شاکی تعداد زیادی اسکناس بر روی زمین یک فروشگاه پیدا کرد و آنها را به فروشنده تحویل داد و از او خواست پول‌ها را به صاحب اصلی آن تحویل دهد. پس از سه سال که از این ماجرا گذشت و کسی مدعی پول نشد، شاکی درخواست کرد که صاحب فروشگاه، آن پول را به او به عنوان یابنده پول برگرداند، و صاحب فروشگاه هم مدعی شد که چون آن پول در فروشگاه او پیدا شده، مال اوست. قاضی با این حال، این دعوی را نپذیرفت و به اصل «یابنده، مالک چیزی است که پیدا می‌کند» موضوع رای سال 1722 استناد کرد و رای به نفع شاکی داد.
در پرونده‌ای مشابه در سال 1982، شاکی بسته‌ای را در سالن اختصاصی شرکت هواپیمایی بریتیش ایرویز بر روی زمین پیدا ‏کرد و آن را به مسئولین شرکت هواپیمایی داد و درخواست کرد که اگر مالک آن پیدا نشد با او برای تحویل بسته تماس بگیرند. ‏زمانی که شرکت هواپیمایی، به جای تماس با او، بسته را به عنوان بار بدون مالک به فروش رساند، شاکی دعوای خود را در ‏دادگاه مطرح کرد. به طورکلی، اگر شیء یا وسیله‌ای توسط کارمندان و در جریان وظایف اداری پیدا شود، حقوق عرفی، کارفرما ‏را برای مالکیت بر آن شیء بر دیگران ترجیح می‌دهد‎ ‎‏ ولی با این حال دادگاه تاکید کرد که در این موارد و برای ایجاد حق مالکیت ‏بر اموال پیدا شده، این موضوع باید روشن و مشخص اعلام شود. در این پرونده، گرچه سالن اختصاصی شرکت هواپیمایی به ‏مسافران مشخصی اختصاص داده شده است، با این حال قصد روشن و مشخصی از طرف شرکت هواپیمایی برای تصرف در ‏اموالی که در محوطه‌های اختصاصی این شرکت پیدا می‌شود، اعلام نشده است. بنابراین حقوق عرفی در این مورد حق را به یابنده شیء می‌دهد. ‏

استثناء بر این اصل
گرچه دادگاه‌ها برخی محدودیت‌هایی را برای اجرای این اصل کلی ایجاد کرده‌اند، اما قانون دیدگاه مثبتی نسبت به متخلفین و متجاوزین به حریم خصوصی املاک دیگران ندارد. در یکی از پرونده‌های با موضوع مال رها شده، شخصی از حصار زمین خصوصی گلف عبور و تعدادی توپ طلایی پیدا کرد. او به تصور این که این توپ‌ها رها شده‌اند آن‌ها را به نفع خود برداشت، ولی حضور بدون اجازه او و برداشتن اموال در حریم خصوصی دیگران، عمل او را به یک سرقت تبدیل کرد. علاوه بر این، اگر شیء توسط کارمند در زمان خدمت پیدا شود، حقوق عرفی، کارفرما را دارای امتیاز بیشتری برای حق مالکیت بر شیء می‌داند.

تفسیر این اصل در قانون
حقوق عرفی در بحث اموال گم شده، تمایل بیشتری به سمت حمایت از یابنده دارد. قوانین کانادا به طرز گسترده‌ای با اصل «یابنده، مالک چیزی است که پیدا کرده» که از حقوق انگلستان آغاز شده، تطبیق یافته است. با این حال، همچنان این سوال باقی است که چگونه می‌توان تشخیص داد که مال پیدا شده، آیا به اختیار مالک رها شده و یا به طور تصادفی گم شده است. قاضی کلِبوک، قاضی دادگاه عالی استان ساسکاچوان در پرونده Stewart v. Gustafson در سال 1998 معیارهای خوبی برای تشخیص این موضوع بیان کرد.
گذشت زمان: هر چه زمان بیشتری از بلاصاحب بودن مال بگذرد، احتمال آن که توسط مالک رها شده باشد، بیشتر است.
ماهیت عمل: انتقال اموال از مالک به شخص دیگر، تایید کننده واگذاری آن می‌باشد.
رفتار مالک: اگر مالک پس از متوجه شدن از تصرف مال خود توسط دیگری، اقدام مناسب برای باز پس‌گیری آن نکند، می‌توان فرض کرد که او از مالکیت مال خود صرف نظر کرده است.
ماهیت مال: هرچه ارزش مال بیشتر باشد، احتمال آن که توسط مالک رها شده باشد، کمتر است.

نتیجه
همان گونه که دیدیم، موضوع حقوق اموال گم شده داستان طولانی دارد. از این پرونده‌ها می‌توان در تصمیم‌گیری مناسب برای مالکیت اموال گم شده استفاده کرد. در خصوص پرونده دستبند طلا، با توجه به ارزش نسبتاً بالای مال پیدا شده، احتمال رها کردن آن توسط مالک ضعیف است و با توجه به پیدا کردن آن در اماکن عمومی، باید اقدام مناسب مانند تحویل مال به پلیس یا نزدیک‌ترین مسئول در آن مکان انجام گیرد. یکی از تعهدات یابنده مال، انجام اقدامات معقول برای بازگرداندن مال به مالک اصلی آن است. درصورتی که تلاش کنید مال موروثی با ارزشی را به مالک آن برسانید، آرامش را به او هدیه کرده‌اید. در صورتی که مالک اصلی پیدا نشد، حقوق عرفی از شما برای ادعای مالکیت مال حمایت می‌کند.

dadgar main author
In this article

Join the Conversation

به خانواده دادگر بپیوندید

با پیوستن به بزرگترین پرتال حقوقی ایرانیان آمریکای شمالی ،اطلاعات خود را به روز کنید و آخرین اخبار دادگر را هفتگی دریافت کنید. همچنین به قید قرعه برنده یکسال اشتراک رایگان ما شوید.
Email/ایمیل
Name/نام
اطلاعات شما تحت دادگر محفوظ می باشد.